Tarım-Bor Araştırma Uygulama Programı

 

Dünya bor tüketimi dikkate alındığında yaygın bor kullanılan alanlardan biri de tarım sektörüdür. Özellikle tarım sektörü gelişmiş ülkelerde tarımsal verim ve ürün kalitesinin artırılmasında ana besin maddeleri yanında bor gibi mikro besleyicilerin de yaygın ve sistematik olarak kullanıldığı bilinmektedir. 

Enstitümüzün kurulması ile birlikte tarımsal üretimde bor kullanım potansiyeli dikkate alınarak bir taraftan çeşitli ürünlerin yetiştirilmesinde bor gübrelemesinin verim ve kalite üzerine etkilerinin araştırıldığı projeler başlatılmış, bir taraftan da tarım sektöründe kullanılabilecek bor kimyasalının (Tarımbor) pilot ölçekte üretiminin ülkemizde gerçekleştirilmesi için çalışmalar yürütülmüştür. Bu çalışmalara paralel olarak ülkemiz tarım topraklarının bor içeriğini belirlemeye yönelik proje yürütülerek “Türkiye Bor Haritası” oluşturulmuştur (Şekil 1).


Şekil 1. Türkiye Bor Haritası

Tarım sektöründe kullanılan borlu gübrelerin (Tarımbor, EtiDOT-67) ülkemizde üretilmeye başlaması ve “Türkiye Bor Haritası” verilerinin ülkemiz tarım topraklarının yaklaşık yarısında bor eksikliğinin görülmesi, bu alanda yapılacak araştırma ve uygulama çalışmalarının daha sistematik ve etkin bir yöntemle yapılması ihtiyacını doğurmuştur.

2011 yılı öncesi dünya bor tüketiminin yaklaşık %5’i tarım sektöründe gerçekleştirilirken günümüzde bu oran yaklaşık %15’ler mertebesine ulaşmıştır. Ülkemizde ise bu sektörde sistematik bor kullanım alışkanlığı henüz oluşmamıştır. Şimdiye kadar sahip olduğumuz 25 milyon hektar ekilebilir arazide yaygın bir bor uygulaması yapılmamıştır. Bu amaçla, borlu gübre kullanımının araştırılması ve uygulanmasına ilişkin çalışmalarda ülkemiz tarım sektöründe daha güçlü yön ve destek vermek üzere günümüz tarım anlayışına uygun politikalar benimseyen, üretici ve tüketici ile doğrudan temas halinde olan Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM)’le 01.03.2011 tarihinde imzalanan işbirliği protokolü çerçevesinde “Tarım-Bor Araştırma ve Uygulama Programı” başlatılmıştır. Bu program ile, Tarım ve Orman Bakanlığı stratejileri ve ekonomik katkı potansiyelini dikkate alarak belirlenen öncelikli ürünler ve ekonomik değer ifade eden bölgelerde borlu gübre uygulama pratiklerinin geliştirilmesi ve sonuçların düzenlenecek çalıştay, çiftçi günleri vb. toplantılarla paylaşılması ve yaygınlaştırılması hedeflenmektedir.

 “Tarım-Bor Araştırma ve Uygulama Programı”, her iki kurum temsilcilerinden oluşan program yürütme kurulu tarafından yürütülmektedir. Yürütme Kurulu tarafından belirlenen öncelikli alanlarda çağrıya çıkılmakta ve çağrılar kapsamında gelen proje başvuruları yürütme kurulu tarafından oluşturulan hakem kurulu tarafından değerlendirilmektedir. Hakem kurulunun değerlendirmelerini ve BOREN bütçe imkânlarını dikkate alan program yürütme kurulu, projelere ilişkin görüşlerini Araştırma ve Geliştirme Koordinatörlüğü aracılığı ile Enstitü Başkanına iletmektedir. Projelerin desteklenmesine ve desteklenme biçimine BOREN karar vermektedir.

Bu bağlamda borun tarım sektöründe sistematik ve etkin kullanımını sağlamaya yönelik olarak; bor kullanımına en fazla duyarlı ürünlerden başlamak üzere şimdiye dek beş kez çağrıya çıkılmıştır. Şu ana kadar toplam 44 proje başvurmuş olup 19 proje desteklenmiştir.


Desteklenen Projeler
Çağrı kapsamında sunulan ve aşağıda başlıkları verilen projelerin desteklenmesi uygun bulunarak başlatılmıştır.

PROJE ADI

YÜRÜTEN KURULUŞ

Tarım-Bor Araştırma ve Uygulama Programı

UIusal Bor Araştırma Enstitüsü

Trakya Yöresinde Ayçiçeği Yetiştiriciliğinde Borun (B) İhtiyaç Durumunun Belirlenmesi ve Verim Üzerine Etkileri

Atatürk Toprak Su ve Tarımsal Meteoroloji Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü

Isparta Yöresi Elma Bahçelerinin Bor Beslenme Durumlarının İncelenerek, Farklı Bor Uygulamalarının Elmanın Verim ve Kalite Değerlerine Etkisinin Araştırılması

Süleyman Demirel Üniversitesi

Orta Anadolu Bölgesinde Topraktan ve Yapraktan Bor Uygulamalarının Şeker Pancarının Verim ve Kalitesine Etkisi

Konya Toprak Su ve Çölleşme İle Mücadele Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü

Niğde-Nevşehir Bölgesinde Patates Üretim Alanlarında Bitkilerin B’la Beslenme Düzeyi İle Bor Gübrelemesinin Yumru Verimi ve Kalitesi Üzerine Etkisinin Belirlenmesi

Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bölümü

Doğu Karadeniz Bölgesi’nde Fındığın Bor Beslenme Durumun ve Uygun Bor Kaynağı İle Bor Gübreleme Yönteminin Belirlenmesi

Giresun Fındık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü

Bor Gübrelemesinin Orta Karadeniz Havzası Bölgesinde Yetiştirilen Fındık Bitkisinin Verim ve Verim Unsurları Üzerine Etkisi

Ordu Üniversitesi

Çay Tarımı Yapılan Toprakların Bor Durumu İle Çay Bitkisine Uygulanacak Bor Form ve Dozlarının Belirlenmesi ve Bor Verim-Kalite İlişkisi

Ankara Üniversitesi

Antalya Bölgesinde Serada Yetiştirilen Domatesin Borla Beslenme Durumu ve Bor Uygulamalarının Verim ve Bazı Kalite Özelliklerine Etkisinin Araştırılması

Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü (BATEM)

Bursa, İzmir ve Manisa Bölgelerinde Yetiştirilen Sanayi Domatesinin Bor İle Beslenme Durumu ve Farklı Bor Uygulamalarının Verim ve Bazı Kalite Özellikleri Üzerine Etkisi

Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü

Adana ve Osmaniye Bölgesinde Mısır Üretim Alanlarında Bitkilerin Bor’la Beslenme Düzeyi İle Bor Gübrelemesinin Mısırın Dane Verimi ve Kalitesi Üzerine Etkisinin Belirlenmesi

Çukurova Üniversitesi

Konya ve Karaman Bölgesinde Buğdayın Bor Beslenme Durumunun ve Farklı Bor Uygulamalarının Buğdayın Verimine Etkisinin Araştırılması

Selçuk Üniversitesi

Ankara ve Eskişehir Bölgesinde Buğdayın Bor Beslenme Durumunun Belirlenmesi ve Farklı Bor Uygulamalarının Buğday Verimine Etkisi

Toprak Gübre ve Su Kaynakları Merkez Araştırma Enstitüsü

Gaziantep ve Urfa Bölgelerinde Antepfıstığının Bor Beslenme Durumunun Belirlenmesi ve Bor Gübrelemesinin Antepfıstığında Verim Üzerine Etkilerinin Araştırılması

Antepfıstığı Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü

İzmir, Manisa, Denizli İllerinde Bağların Bor Beslenme Durumunun Belirlenmesi ve Bor Gübrelemesinin Bağlarda Verim Üzerine Etkisinin Araştırılması

Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi Müdürlüğü

Şanlıurfa ve Kahramanmaraş Bölgesinde Pamuğun Bor Beslenme Durumunun Belirlenmesi ve Farklı Bor Uygulamalarının Pamuk Verimine Etkisi

Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü

Ankara İli Beypazarı İlçesinde Havuç Tarımı Yapılan Toprakların Bor Durumu İle Bor Uygulamasının Havuç Bitkisinin Gelişimi, Verimi ve Bazı Kalite Parametreleri Üzerine Olan Etkilerinin Belirlenmesi

Ankara Üniversitesi

Adana ve Hatay Bölgesinde Pamuğun Bor Beslenme Durumunun Belirlenmesi Ve Farklı Bor Uygulamalarının Pamuk Verimine Etkisi

Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü

İzmir ve Muğla Bölgelerinde Yetiştirilen Zeytin (Olea Europaea l.) Ağaçlarının Bor Beslenme Durumunun ve Bor Gübrelemesinin Zeytinde Verim ve Bazı Kalite Parametreleri Üzerine Etkisinin Belirlenmesi

Zeytincilik Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü

Farklı Bitki Türlerinde Bor Beslenmesinin Kök ve Yeşil Aksam Büyümesi Üzerindeki Etkilerinin Deneysel Veriler ve Görsel Dokümanlarla Raporlanması, Bor Konsantrasyonlarının Belirlenmesi ve Kök Besin Elementi Alımının Bor Beslenmesinden Nasıl Etkilendiğinin İncelenmesi

Sabancı Üniversitesi

Program kapsamında ilk iki çağrı kapsamında başlayan projelerden bor uygulaması sonucu ayçiçeğinde (Trakya Bölgesi) %10-20, şeker pancarında (Konya, Afyon, Karaman ve Eskişehir Bölgelerinde) % 6-15, patateste (Niğde ve Nevşehir Bölgesi) % 5-19, fındıkta (Samsun, Ordu, Giresun ve Trabzon Bölgelerinde) %25-30, çayda (Doğu Karadeniz Bölgesi) ise %8-22 arası verim artışları sağlanmıştır. Üçüncü çağrı kapsamında desteklenen projeler kapsamında mısırda (Adana ve Osmaniye Bölgesi) %3-19, buğday (Konya, Karaman, Eskişehir ve Ankara Bölgelerinde) %12,5-21, sanayi domatesinde (Manisa, Bursa, İzmir, Yalova ve Balıkesir Bölgelerinde) %20-36, sera domatesi (Antalya Bölgesi) %1-2 arası verim artışları sağlanmıştır. Dördüncü çağrı kapsamında başlayan Bağ (İzmir, Manisa ve Denizli) projesinde ise %20 verim artışı sağlanmıştır. Antepfıstığı (Gaziantep ve Urfa Bölgesi), pamuk (Adana, Hatay, Şanlıurfa ve Kahramanmaraş), elma (Isparta) ve havuç (Beypazarı)  projelerinde ise tarama (survey) çalışmaları tamamlanmış olup bor noksan alanlar belirlenemediği için projeler bu aşamada sonlandırılmıştır. Beşinci çağrı kapsamında başlatılan Zeytin (İzmir ve Muğla Bölgesi) projesi halen devam etmekte olup analizlere göre anılan bölgede toprakların %40 civarında, bitkilerin ise %80’inde bor eksikliği çok az ya da az olarak tespit edilmiştir. Zeytin (İzmir ve Muğla Bölgesi) projesi 2019 yılında tamamlanacaktır.

 
 
 
 
 
 
 
 

© 2018 Her Hakkı Saklıdır. Ulusal Bor Araştırma Enstitüsü